Hayırlı Teskere mi Tezkere mi Doğru? Asker Uğurlamalarının Dilimize Takılan Tatlı Kelimesi
İzmir’de yaşayan biri olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Bizim memlekette vedalaşmanın, uğurlamanın ve iyi dilek dilemenin ayrı bir sanatı vardır. Bir arkadaş askere gidecekse mahalledeki herkes bir şekilde konuya dahil olur. Kimi “delikanlı adam oldun artık” der, kimi “orada kendine dikkat et” diye ciddi ciddi nasihat verir, kimi de ortamın neşesini yükseltmek için klasik esprilere başlar.
Benim çevremde de durum pek farklı değil. Arkadaş grubumuzda biri askere gideceği zaman daha birkaç hafta öncesinden aynı cümleler dönmeye başlar:
“Usta, hayırlı teskere!”
Sonra bir başkası hemen araya girer:
“Dur dur, teskere değil tezkere değil miydi o?”
İşte tam burada Türkçenin küçük ama eğlenceli bilmecelerinden biri ortaya çıkar. İnsan yıllardır duyduğu bir kelimeyi bir anda sorgulamaya başlar. Ben de böyle anlarda dışarıdan çok rahat görünürüm ama içimde küçük bir dil bilgisi toplantısı başlar.
“Acaba gerçekten hangisi doğru?”
Dışarıdan:
“Boş ver ya, ikisi de anlaşılır zaten.”
İç sesim:
“Hayır ama yıllardır söylediğin kelime yanlışsa bütün asker uğurlamalarındaki cümlelerin muhasebesini yapman lazım.”
İşte bu yazıda hem bu tatlı kelime karmaşasını çözeceğiz hem de asker uğurlamalarının vazgeçilmez dileği olan “Hayırlı teskere mi tezkere mi doğru?” sorusuna cevap vereceğiz.
Hayırlı teskere mi tezkere mi doğru?
Doğru kullanım “hayırlı tezkere” şeklindedir.
Türk Dil Kurumu’na göre doğru kelime tezkeredir. Tezkere; izin belgesi, resmi yazı veya özellikle askerlikte kişinin terhis olduğunu gösteren belge anlamlarında kullanılır.
Yani askerlik görevini tamamlayıp evine dönecek olan kişiye:
“Hayırlı tezkere”
denir.
Peki yıllardır duyduğumuz “hayırlı teskere” nereden geliyor?
Aslında burada çok tanıdık bir durum var. Türkçede bazı kelimeler halk arasında zamanla farklı söylenebiliyor. İnsanlar bir kelimeyi sürekli aynı şekilde duyunca o kullanım kulağa doğru gelmeye başlıyor. “Teskere” de böyle kelimelerden biri olmuş.
Ben bunu İzmir’de arkadaşlarla otururken çok yaşadım. Bir arkadaşım asker arkadaşına mesaj atmış:
“Kardeşim hayırlı teskere, sağ salim gel.”
Baktım mesajı okuyor, gayet mutlu.
Dedim ki:
“Abi bir dakika, yıllardır kullandığımız kelimeyi yanlış yazıyor olabilir miyiz?”
Bana döndü:
“Sen şimdi bunu mu düşündün?”
Evet. Çünkü benim beynim bazen gereksiz detaylarda uzmanlaşmış durumda. Arkadaşım askere gidiyor, herkes duygusal mesajlar yazıyor, ben kelimenin harf sıralamasını düşünüyorum.
Ama güzel tarafı şu: Böyle küçük dil ayrıntıları bile bizi sohbet ettiriyor.
Tezkere kelimesinin anlamı nereden geliyor?
Bugün sizlerle “Hayırlı teskere mi tezkere mi doğru” konusunda işinize yarayabilecek bilgileri paylaşacağız.
Tezkere kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir. Genel anlamıyla yazılı belge, kayıt veya izin anlamlarına gelir.
Askerlikte kullanılan anlamı ise daha özel bir yere sahiptir. Bir kişinin görevini tamamladığını ve artık terhis olduğunu gösteren belgeye tezkere denir.
Yani askerlik süreci bittiğinde alınan belge, aslında kişinin o dönemi tamamladığının resmi bir göstergesidir.
Fakat günlük hayatta “hayırlı tezkere” sadece bir belge dileği değildir. İçinde çok daha büyük bir anlam vardır.
Bu söz aslında şunu anlatır:
“Sağ salim git, güzel anılar biriktir, kazasız belasız dön.”
Bazen bir kelimenin arkasında koca bir duygu dünyası saklanır.
Mesela İzmir’de bir arkadaşımız askere giderken annesi kapıda ona sarılıp:
“Oğlum kendine dikkat et.”
der.
Babası biraz daha güçlü görünmeye çalışır:
“Delikanlı gibi git, delikanlı gibi gel.”
Arkadaşları ise klasik şekilde:
“Orada bizi unutma.”
diye takılır.
Ama herkesin içinde aynı düşünce vardır:
“Yeter ki sağ salim dön.”
İşte “hayırlı tezkere” sözü biraz da bu duygunun kısa halidir.
Neden insanlar teskere demeye devam ediyor?
Dil değişen, yaşayan bir şeydir. İnsanlar günlük konuşmalarında kelimeleri bazen kolaylaştırır, bazen kendi alışkanlıklarına göre söyler.
Bunun birçok örneği vardır.
Bazıları “her şey” yerine “herşey” yazar.
Bazıları “yalnız” yerine “yanlız” der.
Bazıları da “tezkere” yerine “teskere” söyler.
Bu durum çoğu zaman bilgisizlikten değil, alışkanlıktan kaynaklanır.
Düşünün, çocukluğunuzdan beri herkes size aynı kelimeyi yanlış şekilde söylüyorsa bir noktadan sonra beyniniz onu doğru kabul eder.
Benim de böyle küçük dil kazaları yaşadığım oldu. Bir gün arkadaş grubunda çok iddialı şekilde bir kelime söyledim. Sonra biri telefonundan gösterdi:
“Abi yanlış biliyormuşsun.”
O an insanın içinde iki kişi kavga ediyor.
Bir taraf:
“Tamam, öğrenmiş oldun.”
diyor.
Diğer taraf:
“25 yıldır bunu nasıl fark etmedin?”
diye hesap soruyor.
Sonra yapacak tek şey kalıyor:
Gülmek.
Çünkü dil öğrenmenin en güzel taraflarından biri de hata yapabilmek.
Asker uğurlamalarında tezkere heyecanı
Askerlik, Türkiye’de sadece bir görev olarak görülmez. Aynı zamanda ailelerin, arkadaşların ve çevrenin paylaştığı önemli bir dönemdir.
Asker uğurlamaları genellikle duygusal olduğu kadar komiktir de.
Bir arkadaş askere giderken herkes bir anda uzman çavuş psikolojisine girer.
Biri:
“Bak orada ilk gün çok önemli.”
der.
Diğeri:
“Telefonu dikkatli kullan.”
diye tavsiye verir.
En komiği de askere gitmeyen insanların askerlik tavsiyesi vermesidir.
Benim bir arkadaşım vardı. Askerlik yapmamıştı ama askerlik konusunda herkesten bilgili konuşurdu.
Bir gün sordum:
“Sen nereden biliyorsun bunları?”
Dedi ki:
“Ben çok askerlik filmi izledim.”
İşte o an herkes sustu.
Çünkü adamın bütün tecrübesi televizyon ekranından geliyordu.
Ama yine de niyeti güzeldi.
Çünkü asker uğurlamalarında herkes biraz kendi hikâyesini anlatır.
Hayırlı tezkere demek neden önemlidir?
Bir kelimenin doğru kullanılması elbette önemlidir. Türkçeyi doğru kullanmak, iletişimi daha güçlü hale getirir.
Ancak “hayırlı tezkere” sözünün değerini sadece harflerinde aramamak gerekir.
Bu söz yıllardır insanların sevdiklerine söylediği güzel bir temennidir.
Bir genç askerlik için evinden ayrılırken duyduğu:
“Hayırlı tezkere”
cümlesi onun için sadece bir kelime değildir.
O cümlenin içinde:
Ailenin duası,
Arkadaşların sevgisi,
Sağ salim dönme dileği,
Yeni bir döneme geçiş heyecanı vardır.
Bazen en kısa cümleler en büyük anlamları taşır.
Günlük hayatta doğru kullanım örnekleri
Doğru kullanım:
“Arkadaşımıza hayırlı tezkere diliyoruz.”
“Askere giden kardeşimize hayırlı tezkere olsun.”
“İnşallah sağ salim gider, hayırlı tezkereyle döner.”
Yanlış veya yaygın kullanım:
“Hayırlı teskere olsun.”
Günlük hayatta insanlar bunu sık kullansa da doğru yazım ve kullanım açısından tercih edilmesi gereken ifade “hayırlı tezkere”dir.
Bir kelime yüzünden başlayan sohbetler
Bence dilin en güzel tarafı şu: Bazen küçücük bir kelime koskoca bir sohbet başlatıyor.
Bir arkadaşın “hayırlı teskere” demesiyle başlayan tartışma, sonunda çocukluk anılarına, askerlik hikâyelerine ve eski mahalle günlerine kadar uzanabiliyor.
İzmir’de bir çay bahçesinde oturup sadece bir kelimeyi konuştuğumuzu düşünün.
Başlangıç:
“Tezkere mi teskere mi?”
On dakika sonra:
“Bizim mahalleden Mehmet askerdeyken şöyle olmuştu.”
Yarım saat sonra:
“Eskiden asker uğurlamaları daha farklıydı.”
Bir saat sonra:
“Çaylar benden.”
Türk insanının sohbet yeteneği biraz da böyle çalışıyor.
Bir kelimeden koskoca hikâye çıkarıyoruz.
Sonuç: Doğrusu hayırlı tezkere
Sonuç olarak “Hayırlı teskere mi tezkere mi doğru?” sorusunun cevabı nettir: Doğru kullanım hayırlı tezkere şeklindedir.
Ancak “teskere” diyen insanlara da hemen dil polisi gibi yaklaşmaya gerek yoktur. Çünkü dil, sadece kurallardan oluşmaz; aynı zamanda insanların yaşattığı bir kültürdür.
Önemli olan hem doğruyu öğrenmek hem de güzel niyeti korumaktır.
Bir asker uğurlamasında biri size:
“Hayırlı teskere kardeşim.”
derse belki küçük bir tebessüm edip:
“Doğrusu tezkereymiş ama dileğin güzel, önemli olan o.”
diyebilirsiniz.
Çünkü bazen bir kelimenin bir harfi yanlış olabilir ama içindeki iyi dilek tamamen doğrudur.
Ve galiba hayatta en değerli olan da budur.
Doze olarak “Hayırlı teskere mi tezkere mi doğru” konusunda sizlere faydalı olabildiğimizi umuyoruz. Diğer içeriklerimizi de incelemeyi unutmayın!